Część 1
Test Język polski w użyciu
Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami – chyba że w zadaniu polecono inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.
Tekst 1.
Kamień, papier, chmura
Verba volant, scripta manent, czyli „słowa ulatują, pismo pozostaje” – twierdzili Rzymianie. I mieli rację. Wszystko zaczęło się od paleolitycznych łowców – zbieraczy, którzy na ścianach jaskiń południowej Francji i Hiszpanii już ponad 40 tysięcy lat temu uwiecznili wizerunki zwierząt. Przyczyny powstania sztuki naskalnej pozostają tajemnicą, ale niewykluczone, że jedną z nich była niedoskonała ludzka pamięć, która wymagała jakiejś graficznej pomocy w utrwalaniu ważnych informacji.
Człowiek pisał na wszystkim, co miał pod ręką: na kamieniu, na glinie, na papirusie, na jedwabiu, na pergaminie, wreszcie – na papierze. Pergamin został wyparty przez papier dopiero w połowie XV wieku, gdy pojawiła się maszyna drukarska. Od tego momentu zmieniały się jedynie sposoby produkcji papieru i narzędzia piśmiennicze: gęsie pióro zaopatrzono w stalówkę, potem zmieniono je na pióro wieczne ze zbiorniczkiem na atrament, a w końcu – na długopis. Wykorzystywanie klawiatury to dziejowa nowość: mimo że pierwszą maszynę do pisania opatentowano w XIX wieku, to zdecydowana większość ludzi pisała ręcznie aż do momentu, gdy w domach na stałe zagościły komputery, a w naszych kieszeniach – smartfony.
Dziś szkoła jest jedną z ostatnich instytucji, w których długopisy trzymają się mocno, ale trochę za wcześnie, by mówić o śmierci papieru, służącego nam przez dwa tysiące lat. Przede wszystkim dlatego, że nowoczesne nośniki cyfrowe nadal są zawodne. Awaria komputera sprawia, że możemy stracić dane w nim zgromadzone. Z tego powodu ich bardziej zapobiegliwi użytkownicy zapisują ważne treści w wielu miejscach, również w chmurze. Niestety, dostęp do niej wymaga prądu, połączenia z siecią i jakiegoś urządzenia nawiązującego z nią kontakt. Ponadto w pościgu za coraz to nowszymi sposobami przechowywania treści, których wytwarzamy bardzo dużo, może nawet – za dużo, jesteśmy zmuszeni stale kupować nowe nośniki i zwiększać pojemność energochłonnych serwerów, przez co przyczyniamy się do produkcji elektrośmieci i do zużywania kurczących się zasobów energii.
Papier (choć powoli staje się produktem luksusowym i drogim) jest prostszy w użyciu, ponieważ do zapisu wystarczają ręka i ołówek, a do odczytania – oczy. Wbrew powszechnemu przekonaniu celulozowe kartki są dość trwałe, bo – jeśli nie spłoną – mogą z powodzeniem przetrwać 400 lat, podczas gdy zapis na taśmie magnetycznej znika po pół wieku, a na pendrivie typu flash – nawet po kilku latach. Z kolei teksty zapisane ręką ludzką przed wiekami na tradycyjnych nośnikach można odczytać, mimo że czas wytarł ich zarysy albo sprawił, że atrament wyblakł. Nowoczesne technologie umożliwiają wręcz odszyfrowywanie niewidocznych gołym okiem palimpsestów1, będących prawdziwą skarbnicą wiedzy o dawnych pokoleniach. Zapis analogowy ma jeszcze jedną zaletę – trudniej go podrobić niż zapis cyfrowy.
Rozwój technologiczny sprawia, że nie przestaniemy korzystać z nośników cyfrowych, ale dla pewności powinniśmy sięgać także po te tradycyjne, które mają również walor estetyczny – nawet najlepszej jakości zdjęcie zabytkowego papirusu na ekranie komputera nie robi takiego wrażenia jak zobaczenie oryginału w muzealnej gablocie na własne oczy.
Agnieszka Krzemińska, Kamień, papier, chmura, materiał własny CKE.
1 Palimpsest – starożytny lub średniowieczny rękopis pisany na pergaminie, z którego wytarto wcześniejsze teksty.
Tekst 2.
Biblioteka w kieszeni
„Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów” – powiedział Isaac Newton, wielki angielski uczony, odkrywca prawa powszechnego ciążenia. Prawdą jest, że każdy naukowiec może zrobić krok do przodu na ścieżce poznania tylko dlatego, że inni przetarli przed nim szlak. Ustalenia naszych poprzedników są warunkiem dzisiejszego postępu. Wiedza przez nich zgromadzona nie byłaby jednak nic warta, gdyby nie została utrwalona dla potomnych. To dzięki wynalezieniu pisma mogła rozwinąć się nauka, a w konsekwencji – dzisiejsza cywilizacja. Gdyby nie pismo, bylibyśmy dziś wciąż na etapie kultury zbieraczy i łowców. Z drugiej strony – warto zastanowić się, jak bardzo zaawansowana mogłaby być dziś nasza cywilizacja, gdyby ogrom ważnych ustaleń naszych przodków nie przepadł bezpowrotnie: ustaleń zapisanych w formie rękopisów, które spłonęły w pożarach, zbutwiały lub po prostu rozpadły się ze starości. Ilu ważnych pism Arystotelesa, zaginionych na przestrzeni wieków, nigdy nie mieliśmy szansy przeczytać?
Nietrwałość dawnych nośników informacji to tylko jedna z wad zapisu danych na glinianych tabliczkach, na papirusie, na pergaminie lub na papierze. Olbrzymim ograniczeniem był mały zasięg tak przechowywanej wiedzy. Zapisywane ręcznie, nierzadko w jednym tylko egzemplarzu, kłopotliwe w kopiowaniu, tradycyjne nośniki pisma miały, siłą rzeczy, charakter skrajnie elitarny. Wiedza nie miała zatem szansy rozprzestrzeniać się tak jak dzisiaj. Co więcej, przy małej liczbie istniejących egzemplarzy niefortunne zdarzenia losowe, jak pożar biblioteki, mogły na zawsze wymazać dane informacje z zasobu wiedzy ludzkości. Wynalezienie druku przez Gutenberga w znacznej mierze ograniczyło skalę tego problemu, ponieważ książki – drukowane w wielu egzemplarzach – okazały się nieporównywalnie bardziej dostępne niż rękopisy. Prawdziwy przełom przyniosło jednak dopiero pojawienie się cyfrowych nośników danych.
Dzisiejsze, elektroniczne nośniki danych są wolne od wielu ograniczeń tradycyjnych form przechowywania informacji. Możemy zapisywać treści w dużej liczbie kopii jednocześnie, a przechowywanie w chmurze sprawia, że są one bezpieczne: gdyby jeden z serwerów obsługujących daną chmurę uległ awarii, wciąż będą istnieć kopie zapasowe przechowywane na innych, bliźniaczych komputerach. Z kolei publikacja w medium elektronicznym – np. za pomocą poczty, medium społecznościowego, strony internetowej – pozwala na natychmiastowe przekazanie informacji wszystkim zainteresowanym.
Niezwykłe jest to, jak wiele informacji zapisanych w formie cyfrowej można zmieścić na elektronicznym nośniku. Niewielki czytnik książek, wyposażony w ekran dotykowy, na którym wyświetlają się kolejne strony lektury, może pomieścić tyle powieści, ile – w formie tradycyjnych papierowych woluminów – wypełniłoby wielkie biblioteki. Zbiory gigantycznej Biblioteki Kongresu USA, której półki, zastawione książkami, mają łączną długość prawie półtora tysiąca kilometrów, zajęłyby – utrwalone w formie cyfrowej – kilkanaście terabajtów danych. Wszystkie te dane moglibyśmy dziś zapisać na nośniku USB, nie większym niż breloczek do kluczy.
Olbrzymia pojemność cyfrowych nośników danych to nie tylko wygoda i oszczędność miejsca. To także konieczność w świecie dzisiejszej nauki, z jej wielkimi, wciąż rosnącymi zasobami wiedzy. Jest jej już tak wiele, że nawet uczeni o wąskich specjalizacjach miewają trudność z przyswajaniem wszelkich ustaleń dla nich istotnych. Nasze mózgi nie są przecież ewolucyjnie przystosowane do przechowywania tak wielkich zbiorów danych. Dzięki technologiom cyfrowym możemy jednak nie tylko gromadzić praktycznie dowolne ilości informacji, lecz także łatwo te zbiory przeszukiwać, i to błyskawicznie, przykładowo: dzięki filtrowaniu plików pod względem występowania konkretnych słów kluczowych lub zwrotów. W przypadku tradycyjnych, niecyfrowych form zapisu, takich jak książki, nie byłoby to możliwe. Łatwość korzystania ze zdigitalizowanych zasobów sprawia zatem, że biblioteki coraz częściej będziemy nosić w kieszeni.
Olaf Szewczyk, Biblioteka w kieszeni, materiał własny CKE.
Część 1
Zadania 1–6
Wróć do tekstów powyżej, kiedy tylko potrzebujesz.
Zadanie 1. (0–2)
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Agnieszki Krzemińskiej oraz do tekstu Olafa Szewczyka. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Zasady oceniania
- 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
- 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
- 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
PPP
Zadanie 2. (0–1)
Na podstawie tekstu Olafa Szewczyka wyjaśnij, czym pod względem dostępu do wiedzy różnią się cyfrowe nośniki informacji od dawnych nośników informacji.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie tekstu 2.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Tradycyjne nośniki informacji nie były w stanie upowszechniać wiedzy tak łatwo, jak robią to nowoczesne urządzenia.
Zadanie 3. (0–1)
Czy w tekście Agnieszki Krzemińskiej i w tekście Olafa Szewczyka wyrażono taką samą ocenę papieru jako nośnika informacji? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Nie. Krzemińska pisze przede wszystkim o zaletach papieru jako nośnika informacji, natomiast Szewczyk wskazuje na jego wady.
- Choć Krzemińska zauważa, że papier jest drogi, to ocenia ten nośnik informacji przede wszystkim pozytywnie, ponieważ wskazuje na jego względną trwałość i walory estetyczne. W tekście Szewczyka z kolei ocena tego nośnika jest negatywna, wynikająca z podatności papieru na zniszczenia spowodowane okolicznościami zewnętrznymi.
Zadanie 4. (0–1)
Rozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki Krzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie tekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Zasady oceniania
- 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Nie, w tekście 1. sentencja dotyczy dokumentowania wydarzeń za pomocą pisma. Natomiast w tekście 2. sens maksymy sprowadza się do podkreślenia, że wiele zawdzięczamy poprzednikom.
- Myśl rozpoczynająca tekst Agnieszki Krzemińskiej nie ma odzwierciedlenia w maksymie Newtona, ponieważ dotyczy ona osiągnięć naukowców, dzięki którym możliwy był rozwój nauki, a nie – utrwalania informacji za pomocą pisma, o czym jest napisane w 1. tekście.
- Tak, ponieważ zarówno z sentencji łacińskiej, jak i z odczytania sentencji Newtona wynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała dzięki utrwaleniu jej w piśmie.
- Tak, ponieważ z tekstu Agnieszki Krzemińskiej wynika, że pismo prawdopodobnie powstało, aby ludzie przekazywali sobie informacje. Podobny sens ma maksyma Newtona, z której wynika, że rozwój ludzkości jest możliwy dzięki przekazywaniu wiedzy poprzednich pokoleń.
Zadanie 5. (0–1)
Uzasadnij, że wyraz chmura użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem znaczeniowym.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne uzasadnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Uwaga.
Nie uznaje się odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu chmura.
Przykładowe odpowiedzi
- Tak, ponieważ nie jest to pierwotne znaczenie słowa chmura, a nadanie mu nowego znaczenia na potrzeby nowych odkryć w technologii.
- Słowo chmura w pierwszym znaczeniu odnosi się do zjawiska atmosferycznego, a wraz z rozwojem technologii informacyjnej zaczęło oznaczać również wirtualną przestrzeń do gromadzenia danych.
Zadanie 6. (0–4)
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: tradycyjne a cyfrowe sposoby przechowywania informacji. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Wyrazów: 0 (wymagane 60–90)
Zasady oceniania notatki syntetyzującej
Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Treść
| 3 pkt | 2 pkt | 1 pkt | 0 pkt | |
|---|---|---|---|---|
| notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 3 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów | notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 2 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów | notatka spełnia kryteria A i C określone dla 1 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów | ||
| ALBO | ALBO | ALBO | ||
| A. przedstawienie stanowiska każdego autora | notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia | notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony | notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście ALBO notatka przedstawia niepełne stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście | notatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonego dla 1 pkt |
| B. zestawienie stanowisk obu autorów | w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/ rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów | w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/ rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów | stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/ rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów | |
| C. spójność | notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość | notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności | notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności | |
| D. długość notatki | 60–90 wyrazów | 60–90 wyrazów | 60–90 wyrazów |
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
- 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
- 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).
Uwagi.
- Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
- W latach 2026–2030 poprawne jest stosowanie przez zdającego zarówno pisowni zgodnej z zasadami ortografii obowiązującymi do 31 grudnia 2025 r., jak i pisowni zgodnej z zasadami wprowadzonymi od 1 stycznia 2026 r. Zdający zachowa poprawność pisowni, jeżeli wybierze jedną z norm dla pisowni określonego wyrazu i będzie stosował ją konsekwentnie w całej notatce. Egzaminator zaznaczy błąd ortograficzny tylko wtedy, gdy w tej samej notatce ten sam wyraz zostanie zapisany na dwa różne sposoby (np. raz Białostoczanin, a raz białostoczanin).
Informacja o zasadach oceniania notatki syntetyzującej napisanej przez zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)
Treść (0–3)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu.
Poprawność językowa (0–1)
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych.
Uwaga.
Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej.
Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów
a) Stanowisko autorki tekstu 1., np.
- Powinno się sięgać po tradycyjne sposoby przechowywania informacji ze względu na korzyści, których nie zapewniają nośniki cyfrowe.
- Warto korzystać z tradycyjnych sposobów przechowywania informacji, mimo że używanie cyfrowych nośników informacji jest nieuniknione.
b) Stanowisko autora tekstu 2., np.
Cyfrowe sposoby przechowywania informacji są lepsze od tradycyjnych.
2) Zestawienie stanowisk
a) punkty wspólne, np.:
- potrzeba utrwalania informacji jako przyczyna powstania nośników informacji
- nieuchronność korzystania z cyfrowych nośników informacji
- związek rozwoju sposobów przechowywania informacji z postępem cywilizacyjnym
- konieczność rozwijania cyfrowych sposobów przechowywnia informacji ze względu na rosnące zasoby treści
b) punkty rozbieżne, np.:
- tekst 1.: tradycyjne nośniki informacji mają zalety, których nośniki cyfrowe są pozbawione; tekst 2.: tradycyjne nośniki informacji mają wady, których nośniki cyfrowe są pozbawione
- tekst 1.: używanie nośników cyfrowych wiąże się z ograniczeniami; tekst 2.: używanie nośników cyfrowych daje większe możliwości.
Uwagi.
- Wymienienie wyłącznie wad i zalet nośników tradycyjnych i cyfrowych albo wskazanie, które z nich mają więcej wad lub zalet, nie stanowi przedstawienia stanowiska autora danego tekstu.
- Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść
- Autorzy oceniają wartość powstania tradycyjnych i cyfrowych sposobów przechowywania informacji jako odpowiedzi na potrzebę utrwalania wiedzy. Agnieszka Krzemińska uważa, że powinniśmy korzystać z tradycyjnych nośników informacji, ponieważ elektroniczne są mniej trwałe i bardziej zawodne niż tradycyjny papier, który jest łatwiejszy w użyciu. Podkreśla ona jednak, że korzystanie z nośników cyfrowych jest nieuniknione. Z kolei Olaf Szewczyk opowiada się za cyfrowymi sposobami przechowywania danych. Nie mają one takich ograniczeń jak tradycyjne, tj. np. mniejsza pojemność i nietrwałość. [76 wyrazów]
- Krzemińska, choć zwraca uwagę na kosztowność papieru jako tradycyjnego nośnika, to preferuje jego używanie ze względu na zalety, których są pozbawione cyfrowe narzędzia utrwalające treści – jest np. mniej zawodny, łatwiejszy w użyciu, nie wymaga ciągłego doposażania. Szewczyk – w przeciwieństwie do autorki tekstu 1. – opowiada się za elektronicznym zapisem wiedzy. Uważa, że taka technika pozwala na utrwalanie większych zasobów danych i łatwiejsze ich przeszukiwanie, niż umożliwiają to tradycyjne nośniki. Oboje autorzy dostrzegają związek rozwoju sposobów przechowywania informacji z postępem cywilizacyjnym. [79 wyrazów]
Twoja ocena
Treść (0–3)
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna (0–1)
Część 2
Test historycznoliteracki
Wykonaj zadania. Odpowiadaj tylko własnymi słowami – chyba że w zadaniu polecono inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.
Zadanie 7. (0–2)
Zapoznaj się z poniższym plakatem.
Zadanie 7. (0–2)
Na plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację Antygony Sofoklesa. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki tego utworu.
Zasady oceniania
- 2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki tragedii Antygona.
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki tragedii Antygona.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Waga to symbol równorzędnych racji – Antygony opowiadającej się za prawami boskimi i Kreona broniącego praw ludzkich.
- Skontrastowanie bieli i czerni może symbolizować tragiczny spór między przeciwstawnymi wartościami. Antygona kieruje się racjami serca, a Kreon – racjami rozumu.
- Nagrobek – symbolizuje śmierć Antygony i bliskich Kreona jako nieuchronną konsekwencję decyzji Kreona zaślepionego pychą.
- Gałązka oliwna – symbolizuje pokój, może być nawiązaniem do postawy Antygony, która „współkochać” przyszła, nie „współnienawidzić”.
- Głowy ludzkie – pozbawione twarzy, czyli tożsamości, mogą odnosić się do relacji jednostki z państwem ukazanej w utworze Sofoklesa. Kreon nie zwracał uwagi na jednostkę, na cierpienie Antygony i członków własnej rodziny, czym przyczynił się do społecznej i osobistej klęski.
- Budynek z kolumnami górujący nad innymi budynkami (najpewniej pałac królewski, przed którym toczy się akcja Antygony) symbolizuje władzę sprawowaną przez Kreona, którego decyzje zaważyły na życiu poddanych. Wysoka pozycja w hierarchii społecznej nie gwarantuje nieomylności, zwłaszcza gdy władca jest zaślepiony pychą.
Zadanie 8. (0–1)
Przeczytaj poniższe fragmenty tekstów.
Tekst 1.
Człowiek średniowieczny pojmował swe stosunki ze Stwórcą na wzór relacji między królem a wasalami. Hołd łączył ich więzią osobistą i nierozerwalną.
Na podstawie: André Vauchez, Duchowość średniowiecza, tłum. Hanna Zaremska, Gdańsk 2004.
Tekst 2.
Pieśń o Rolandzie
CLXXVI
Hrabia Roland leży pod sosną. […] Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, […] bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy nie skłamał, […] ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za grzechy, którem popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel. Niosą duszę hrabiego do raju.
Pieśń o Rolandzie, [w:] Arcydzieła francuskiego średniowiecza, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Anna Tatarkiewicz, Warszawa 1968.
Zadanie 8. (0–1)
Czy w przytoczonym fragmencie Pieśni o Rolandzie została odzwierciedlona relacja między człowiekiem a Bogiem opisana przez André Vaucheza? Uzasadnij odpowiedź.
Zasady oceniania
- 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Roland zachowuje się wobec Boga jak wobec władcy, ponieważ oddaje mu symbolicznie rękawicę, co oznacza, że składa hołd.
- Fragment Pieśni o Rolandzie odzwierciedla poddańczy stosunek człowieka wobec Boga. W scenie śmierci Rolanda został ukazany gest tytułowego bohatera – ofiarowując Bogu rękawicę, symbolicznie oddaje mu swoje życie.
Zadanie 9. (0–1)
W którym z przytoczonych fragmentów pieśni Jana Kochanowskiego znajduje się nawiązanie do stoicyzmu? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród podanych A–D.
1 Krom wszego – bez żadnego.
2 Narządzi – przygotuje.
3 Moc na poddane – tu: władza nad poddanymi.
4 Roście – rośnie.
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
B
Zadanie 10. (0–1)
Przeczytaj poniższy utwór literacki oraz zapoznaj się ze zdjęciem muralu.
Tekst 1.
Jagnię i wilcy
Zawżdy1 znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie:
Dwóch wilków jedno w lesie nadybali2 jagnię.
Już go mieli rozerwać; rzekło: „Jakim prawem?”
„Smacznyś, słaby i w lesie!” – Zjedli niezabawem3.
1 Zawżdy – stale, zawsze.
2 Nadybać – niespodzianie znaleźć, spotkać kogoś, coś; natrafić na coś.
3 Niezabawem – zaraz potem.
Ignacy Krasicki, Jagnię i wilcy, [w:] tegoż, Bajki, Wrocław 1989.
Tekst 2.
Zadanie 10. (0–1)
Czy w bajce Jagnię i wilcy Ignacego Krasickiego oraz na muralu wyrażono taką samą refleksję o życiu człowieka? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Zasady oceniania
- 1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do bajki ORAZ do muralu.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Taką samą. Człowieczy los – to gra słów, to los owiec, to prawo silniejszego obowiązujące także wśród ludzi. Podobnie jest w bajce Krasickiego, z której wynika, że silniejszy decyduje o losie słabszego – wilki zjadły jagnię.
- Nie. W bajce ukazano wilki, które dopuszczają się przemocy wobec bezbronnego jagnięcia, więc refleksja jest taka, że słabi są niszczeni przez silnych. Na muralu wilk (alegoria siły i niezależności) prowadzi owcę (alegoria potulności i naiwności). Podobnie jest w życiu – charyzmatyczne jednostki często decydują o losie zwyczajnych ludzi, wskazują im drogę, prowadzą ich.
- I tak, i nie. Zarówno w bajce, jak i na muralu wyrażono refleksję, że silniejsza jednostka decyduje o losie słabszej. Jednak wilki u Krasickiego nie ukrywają swoich złych zamiarów, natomiast intencja wilka na muralu nie jest jasna, ponieważ przedstawiono go tak, jakby był opiekunem owcy. Nie wiadomo, czy słabsza jednostka jest zagrożona.
Część 2
Zadania 11–13
Zadanie 11.
Przeczytaj poniższy fragment tekstu.
Lalka i perła
[…] to człowiek oddany historii, choć w gruncie rzeczy jej nierozumiejący; […] upatrujący własnego indywidualnego zbawienia w Napoleonie, wyzwoleniu, powstaniach i wojnach. […] To także człowiek przywiązany – do ludzi, do opinii, do miejsca.
Olga Tokarczuk, Lalka i perła, Kraków 2019.
Zadanie 11.1. (0–1)
Który bohater Lalki Bolesława Prusa został opisany w przytoczonym fragmencie Lalki i perły Olgi Tokarczuk? Podaj nazwisko tego bohatera.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne podanie nazwiska bohatera Lalki.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Uwaga.
Pomyłka w imieniu lub nazwisku bohatera skutkuje przyznaniem 0 pkt za rozwiązanie zadania.
Rozwiązanie
Rzecki / Ignacy Rzecki / I. Rzecki
Zadanie 11.2. (0–1)
Wykaż, że bohater Lalki Bolesława Prusa, opisany w przytoczonym fragmencie Lalki i perły Olgi Tokarczuk, to człowiek przywiązany do ludzi. W odpowiedzi odwołaj się do relacji tego bohatera z wybranym bohaterem Lalki Bolesława Prusa.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wykazanie, że Rzecki to człowiek przywiązany do ludzi, odnoszące się do relacji Rzeckiego z wybranym bohaterem Lalki.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Uwaga.
Rozwiązanie zadania 11.2. jest oceniane, nawet jeżeli przyznano 0 pkt za rozwiązanie zadania 11.1.
Przykładowe odpowiedzi
- O przywiązaniu Rzeckiego do ludzi świadczy fakt, że bardzo przeżył śmierć swojego przyjaciela Katza i często go wspominał.
- Ignacy Rzecki był osobą przywiązaną do innych ludzi, gdyż przejmował się losem Stanisława Wokulskiego i chciał go wyswatać ze Stawską, ponieważ wierzył, że w ten sposób kupiec osiągnie szczęście.
Zadanie 12.
Przeczytaj poniższy utwór literacki.
IV [Potrącona życia falą…]
Potrącona życia falą
Dusza moja łka:
Łzy się palą – łzy krysztalą –
Wokół szara mgła.
Błędne było życie moje,
Błędny jego kres:
Marzeń roje – niepokoje
I krynice łez.
Siebiem winił i nikogo:
Nieszczęśliwa gra!
Inną drogą płynąć błogo –
Moja ścieżka zła.
Wirem złote sny rozwiane
Otoczyły mnie:
Zapomniane, opłakane
Widzę bogi w śnie.
[Z tomu Rozmyślania, 1906]
Antoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, Rozmyślania i inne wiersze, Warszawa 1979.
Zadanie 12.1. (0–1)
Czy w przytoczonym wierszu Antoniego Langego podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką? Uzasadnij odpowiedź.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką, ponieważ pesymistycznie patrzy na swoje życie.
- Tak. Podmiot liryczny utworu jest nastawiony do wszystkiego pesymistycznie, ma świadomość przegrania swego życia, popełnionych błędów i bezcelowości działań. Eksponuje smutek i poczucie bezsensu. To cechy typowe dla postawy dekadenckiej.
Zadanie 12.2. (0–1)
Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy środków wyrazu artystycznego, których przykłady – z zacytowanego wiersza Antoniego Langego – zamieszczono w tabeli.
| Przykład | Nazwa środka wyrazu artystycznego |
|---|---|
| Dusza […] łka | |
| Zapomniane […] bogi |
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
| Przykład | Nazwa środka wyrazu artystycznego |
|---|---|
| Dusza […] łka |
|
| Zapomniane […] bogi |
|
Zadanie 13.
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Przedwiośnie
– Chciałem powiedzieć parę słów – zaczął Cezary – jakby określić? – prawie w kwestii formalnej. Chciałem zwrócić uwagę na nieskuteczność takiej propagandy jak ta, której przykład słyszałem przed chwilą.
Jeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest w stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona kultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki tutejszego społeczeństwa? Takich argumentów nie należy używać. Należy raczej schować te fakty na dno, na sam spód dowodzeń, gdyż jest to właściwie argument przeciwko racjonalności uroszczeń1 komunizmu. Klasa przeżarta nędzą i chorobami może być tylko obiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym.
Stefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1985.
1 Uroszczenie – żądanie.
Zadanie 13.1. (0–1)
Wyjaśnij, z jakim poglądem komunistów polemizował Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Klasa robotnicza powinna pełnić przywódczą rolę w odnowie społeczeństwa.
- Z poglądem, że klasa robotnicza przyczyni się do odrodzenia społecznego.
- Polemizował z poglądem, że jedyną szansą na uzdrowienie społeczeństwa jest rewolucja komunistyczna pod przewodnictwem klasy robotniczej.
Zadanie 13.2. (0–1)
Jakim typem argumentu posłużył się Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród podanych A–D.
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
D
Część 2
Zadania 14–16
Zadanie 14. (0–1)
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Ferdydurke
Co? Co? Chciałem krzyknąć, że nie jestem uczeń, że zaszła pomyłka, porwałem się do ucieczki, ale coś mnie z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło na miejscu – dziecięca, infantylna pupa mnie chwyciła. Z pupą nie mogłem się ruszyć, belfer zaś wciąż siedział i siedząc, wyrażał tak doskonałą belferskość, że zamiast krzyczeć, wystawiłem dwa palce do góry, jak to robią uczniowie w szkole, gdy chcą się odezwać. Pimko skrzywił się i rzekł:
– Niech Kowalski siedzi. […]
I siedziałem w nierealnym nonsensie jak we śnie, zakneblowany, zbelfrzony i zabelfrowany, siedziałem na dziecinnej pupci – on zaś siedział jak na Akropolu1 i zapisywał coś w notesie. Wreszcie rzekł:
– No, Józiu, chodź, pójdziemy do szkoły.
Witold Gombrowicz, Ferdydurke, [w:] tegoż, Pisma zebrane, t. 2, Kraków 2007.
1 Akropol – centralna część starożytnych Aten, położona na wzgórzu.
Zadanie 14. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu Ferdydurke Witolda Gombrowicza wyjaśnij, na czym polega koncepcja formy.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Polega na tym, że w relacjach osoba dominująca narzuca innym sposób postrzegania świata i postępowania.
- Koncepcja formy wg Gombrowicza zakłada ograniczenie wolności człowieka, np. narzucanie jednostce przez społeczeństwo określonej roli. We fragmencie dorosły mężczyzna pod wpływem Pimki zachowuje się jak uczeń.
Zadanie 15.
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Inny świat
– W tej historii – zaczął ostrożnie [Jewriej] – jest pewna sprawa, którą przemilczałem i którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę powiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby spotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej brygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do zarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich rozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał przede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu... Miałem więc do wyboru własną śmierć lub śmierć tych czterech... […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego przeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci – chciałem żyć. Złożyłem zeznanie. Rozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi, wśród których teraz żyję – podjął cicho – nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki. Ale ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo: rozumiem...
Poczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne obrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by uratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony – spoglądam na nie jak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych uczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej śmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim trudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić tego słowa.
Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.
Zadanie 15.1. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, jak życie w łagrze wpłynęło na postawę Jewrieja.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Doprowadziło Jewrieja do postępowania niezgodnego z zasadami moralnymi, których przestrzeganie obowiązywało poza obozem.
Zadanie 15.2. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, dlaczego narrator nie okazał zrozumienia Jewriejowi.
Zasady oceniania
- 1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Według narratora wypowiedzenie słowa rozumiem świadczyłoby o akceptacji na wolności zasad panujących w łagrze.
- Narrator nie mógł wypowiedzieć słowa rozumiem, bo żył już w wolnym świecie, w którym obowiązywał system wartości odmienny od obozowego.
- Niemoralne zachowania w łagrze należało ocenić inaczej niż wtedy, kiedy doświadczało się życia w obozie. Zgodnie z zasadami na wolności postawa Jewrieja w obozie była nieakceptowalna.
Zadanie 16. (0–1)
Rozstrzygnij, czy nazwa Ministerstwo Prawdy jest adekwatna do działań tego urzędu opisanych w powieści Rok 1984 George’a Orwella. Uzasadnij odpowiedź.
Zasady oceniania
- 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Nie. Nazwa Ministerstwo Prawdy nie jest adekwatna. Świadczy o tym praca Winstona, który usuwał treści prasowe z dawnych wydań gazet, tak aby pasowały do aktualnego przekazu Partii. Ministerstwo Prawdy, wbrew swojej nazwie, fałszowało rzeczywistość.
- Tak. Ministerstwo Prawdy to nazwa adekwatna do działania urzędu, który został opisany w Roku 1984, ponieważ to Wielki Brat decydował, co jest prawdą, co obywatele mają uważać za prawdziwe.
Koniec
Twój wynik
Zatrzymaj zegar, jeśli robisz przerwę. Część z wypracowaniem to osobna strona – zegar będzie tam liczył dalej.
Arkusz 1: testy
Rozwiąż zadania, a tutaj pojawi się podsumowanie.
Dalej
- Arkusz 2: wypracowanieDruga część tego samego egzaminu: dwa tematy do wyboru, 35 punktów.
- CKE: arkusz i zasady oceniania, maj 2026Oryginalne pliki PDF na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
- Jak napisać rozprawkęWarsztat pisania przed arkuszem 2.